تهران امروز – رسانه در ايران هميشه ساز خودش را زده است. زماني كه تلويزيون با داشتن تنها دو كانال تلويزيوني سريال و فيلمهاي كميپخش ميكرد. گروهي از مردم كه تعداد آنها هم كم نبود بهدنبال ديدن فيلمهاي مورد علاقه خودشان در خانهها رفتند، بعدها تلويزيون شبكههاي بيشتري تاسيس كرد تا اينكه بالاخره كمتر كسي فيلم را با دستگاه ويدئو نگاه ميكرد، چراكه ديگر رقابت جديدي آغاز شده بود و آن رقابت ميان تلويزيون و ماهواره بود. تلويزيون ملي با افزايش كانالهايش فيلمهاي داخلي و خارجي بيشتري نشان داد و با افزايش سينماها، فيلمهاي بيشتري نسبت به گذشته روي پرده رفت و بعد از اكران روي پرده روانه شبكه نمایش خانگي شد اما كسي انتظار نداشت روزي برسد كه در سينماي ايران فيلمهايي ساخته شوند كه اجازه اكران عموميپيدا نكنند و به شكلي غيررسميتوزيع شوند يا فيلمهاي پرفروش از روي پردهها دزديده شوند تا عدهاي زودتر و ارزانتر از محصولات فرهنگي استفاده كنند. با كميدقت ميبينيم هميشه علاوه بر شبكه خانگي رسميشبكه خانگي غيررسمينيز داشتهايم اما حالا شبكه رسميما تبديل به پديده جالبي شده و كاركردي جديد براي خود تعريف كرده بهاين شكل كه بسياري از هنرمندان هستند كه براي همين شبكههاي خانگي فيلم ميسازند. پيش از اين سريالهايي چون «قهوه تلخ »، «قلب يخي» و «ساخت ايران» براي اين شبكه ساخته و توزيع شدند، شايد توليد چنين سريالهايي و فرهنگسازي براي خريد آن در كشوري كه تلويزيون هميشه مجاني بوده قدم خوبي باشد اما بايد ديد دليل اصلي چنين كاري چيست و چرا هنرمندان ما براي شبكه خانگي سريال ميسازند؟ اين روند در ساير كشورها چگونه است و آيا قرار است شبكه خانگي مانند يك رسانه مستقل عمل كند؟ مديريت خاصي داشته باشد و به سودآوري سازمان رسانهاي در آن فكر شود و آيا اين شبكه در رقابت با تلويزيون و ماهواره و شبكه قاچاق فيلم توانايي سودآوري خواهد داشت؟ و در نهايت اما محتواي برنامههايي كه از اين شبكه وارد خانههايمان ميشود چه پيام خاصي را قرار است منتقل كند.
شبکه نمایش خانگی در سایر کشورها
به تازگی علاوه بر سریالهایی که تاکنون برای نمایش خانگی ساخته شده برنامه نقد فیلمی تهیه شده که نشانگر قابلیتهای دیگری از شبکه نمایش خانگی است.
«روبرت صافاريان» منتقد درباره گسترش برنامههای ویژه نمایش خانگی به تهران امروز گفت: توليد فيلم و سريال مخصوص شبكه خانگي ميتواند قابل تامل باشد. اما من چون تا به حال این سریالها را نديدهام، نميتوانم نظري بدهم. صافاريان دربارهاينكه آيا در ساير كشورها چنين چيزي وجود دارد و آیا براي شبكه خانگي فيلم و سريال توليد میشود، اظهار داشت: در ساير كشورها فيلمهايي با عنوان to video straight بهمعنی مستقیم برای ویدئو ساخته ميشوند.اين منتقد سينما درباره دليل ساخت چنين فيلمهايي افزود: اين فيلمها ارزان تهيه ميشوند و با فروش در شبكه ويدئويي پولشان را در ميآورند. این منتقد سینما و تلویزیون درباره ژانر چنین فيلمهایی گفت: فيلمهايي كه مخصوص شبكه خانگي ساخته ميشود، بيشتر در ژانر وحشت هستند و فيلمهايي هستند كه در اكران سينمايي جواب نميگيرند اما مخاطبان خاص خود را دارند. روبرت صافاريان درباره دليل ساخت برخي سريالها مخصوص شبكه نمایش خانگي در ايران گفت: ما شبكه خصوصي نداريم به نظر ميرسد شبكه خانگي تا حدي جبران اين موضوع را ميكند.
نمایش خانگی،رسانهای دیگر
اینکه تا چه حد بتوان شبکه نمایش خانگی را یک رسانه دانست، موضوع دیگری است «سعيد رجبي فروتن» كه قبل از تغييرات چارت سازمانی وزارت ارشاد، عنوان مدیرکل دفتر همکاریهای سمعی و بصری و مدير نمايش خانگي این وزارتخانه را داشت، درباره ماهيت شبكه خانگي و ايجاد آن به تهران امروز گفت: اين شبكه رسانهاي با اقتضائات خاص خودش است. «رجبي» درباره ساخت نقد فيلمهايهاليوودي توسط موسسه «فرهنگي هنري قرن 21 » افزود: « دو سال پيش تامين سريالهاي استراتژيك «لاست» و «24» در دستور كار قرار گرفت، تا وارد شبكه نمايش شود. براي اينكهاين سريالها واكاوي شوند و قدرت تجزيه و تحليل مخاطب بالا برود. مدیر نمایش خانگی ارشاد ادامه داد: پيش از اين تلويزيون برنامههايي چون سينما ماورا و سينما انديشه را پخش ميكرد كه نمايش همگانی آن از برخي شبكههاي عموميبه صلاح نبود. رجبي فروتن با بيان اينكه در عصر ارتباطات هستيم و براي دسترسي به اطلاعات مانعي وجود ندارد درباره ماهيت شبكه خانگي و سريالهايي كه روانه بازار ميكند افزود: در تعاريف و استانداردهاي دانش رسانه هر رسانهاي بر اساس اقتضائات خاص خود محصول تعريف ميكند. وي درباره استانداردهاي شبكه خانگي براي دادن مجوز به فيلم يا سريالي بيان كرد: تهيه كنندگان به شوراي پروانه ساخت تقاضا ميدهند سپس اعضا سبك سنگين ميكنند و اهداف مورد نظر را مورد بازبيني قرار ميدهند و آنچه در نتيجه بر ميآيد سريالهايي با هدف سرگرمسازي است و اگر بتواند به نيازهاي فرهنگي جامعه هم جواب بدهد بهتر است.
این شبکه درآمدزا نیست
در آمدزا بودن یک رسانه، اصلی جدا نشدنی است. این موضوع در کشور ما کمی متفاوت است و به جنبههای فرهنگی و ایدئولوژیک نیز توجه میشود اما سودآوری را نمیتوان کلا نادیده گرفت.
سعید رجبي فروتن درباره درآمدزايي شبكه خانگي اظهار داشت: محصولات اين شبكه متاسفانه تا وارد بازار ميشود مورد كپيبرداري قرار ميگيرد يا شبكههاي فارسيزبان ماهوارهاي آن را پخش ميكنند كهاين موارد علاوه بر بحث حقوق ناشر، باعث ميشود ساختن فيلم و سريال براي شبكه خانگي توجيه اقتصادي نداشته باشد جز در مواردي كه تهيهكننده حاميمالي يا تبلیغات داشته باشد و بهاين شكل ريسك كمتر شود. وي ادامه داد: طي دوازده سالي كه زمينه براي فعاليت موسسههاي ويدئو رسانه فراهم شده از آنها حمايتي نشده و تهيه كنندگاني كه كار كردند به خاطر علاقه و دلمشغولي خودشان بوده است اما ما هم سعي كرديم در جشنواره فيلمهاي ويدئويي پاسخگوي اقدامات ابتكاري آنها باشيم.
با اينكه پیش از این برنامههای نقد فیلم از تلویزیون پخش شده و به نظر میرسد نقد فیلم از طریق شبکه نمایش خانگی مخاطب چندانی نداشته باشد اما محمدمهدي جعفري مدير عامل موسسه فرهنگي هنري قرن 21 نيز با بيان اينكه دليل موسسهاش براي ساخت پكيج نقد فيلمهايهاليوود تنها فرهنگي است، به تهرانامروز گفت: اين بسته براي موسسه سود مالی ندارد اما فكر ميكنم براي مردم جذابيت داشته باشد. اما دكتر «عليرضا حسيني پاكدهي» استاد ارتباطات درباره ساخت پكيج نقد فيلمهايهاليوودي برای شبکه نمايش گفت: با توجه بهاينكه آن را نديدهام، نميتوانم نظر قطعي بدهم اما بايد ديد اين نقدها تا چه حد جدي هستند و آيا مخاطبان با ديدن آن مشتاق ديدن اصل فيلمها نميشوند و در واقع نوعي بازاريابي اتفاق نميافتد؟
راهکارهای رسانهای چه نتیجهای دارند؟
شکلگیری شبکههای متعدد تلویزیونی در کنار فيلمهایی که از شبکه خانگی پخش میشود راههایی است که مسئولان برای مقابله با برنامههای ماهوارهای و شبکه قاچاق فیلم در نظر گرفتهاند. اما دكتر عليرضا پاكدهي درباره لزوم نمايش فيلمهايي مخصوص شبكه خانگي و ميزان اثرگذاري آنها به تهران امروز گفت: تاكنون ما براي افزايش اثرگذاري بر مخاطب بحث تعدد شبكهها را داشتهايم كه كار بيتاثيري نيست اما نتيجهاي كه ميخواستیم را نداشت در حاليكه به جاي تعدد شبكهها اگر چند شبكه خوب داشته باشيم تاثير بيشتري خواهد داشت.
وي در ادامه افزود: چون جامعه ما يك جامعه اسلامياست و نسبت به ارزشها و اعتقاداتش تعصب دارد نظام ما هم بهاين مسائل حساسيت خاص نشان میدهد و ميخواهد راههايي براي حفظ اين فرهنگ داشته باشد اما متاسفانه فعاليتهایی که صورت گرفته براساس يك نظام هماهنگ نیست و گاه متضاد هستند به همين دليل در دسترسي به اهداف باز ميمانند. پاكدهي درباره سريالها و برنامههايي كه به منظور نمايش در شبكه خانگي ساخته ميشود، گفت : بايد ديد چه سريالهايي و با چه ماهيتي براي اين شبكه ميخواهيم بسازيم چون اساسا بايد معيارها و ارزشهاي واحدي وجود داشته باشد كه اگر از صدا و سيما نشود فيلميرا پخش كرد از شبكه خانگي هم پخش نشود. دكتر حسيني پاكدهي بیان کرد: «زماني ما ويدئو كلوبها را ايجاد كرديم اما آيا به اهدافمان رسيديم؟ الان هم داريم همان كار را تكرار ميكنيم پيش از آنكه يك كار فرهنگي عمیق انجام داده باشیم. در این میان عدهای سنگ فرهنگ را به سینه میزنند اما در واقع برای رسیدن به اهداف تجاری تلاش میکنند. كد 648
