تعريض و كنايه به حال و هواي اين روزهاي شبكه نمايش خانگي ادامه دارد و تحليل گران رونق نسبي آن را سياست هاي مديريت سينما براي خانه نشين كردن مردم مي دانند. سرنخ چنين تحليل هايي را ابتدا در اين يادداشت و سپس در اين يادداشت، مي توان يافت.
سميه علي پور- اعتماد -توليدات ويدئويي و گسترش شبكه نمايش خانگي و عرضه پرتعداد فيلمها در اين عرصه يكي از دغدغههاي جدي معاونت امور سينمايي به نظر ميرسد به گونهيي كه يكي از نكاتي كه به عنوان دستاورد از سوي مسوولان دولتي سينما مطرح ميشود، توليد فيلمهايي براي شبكه نمايش خانگي و جذب مخاطب در اين زمينه است؛ به گونهيي كه گاه كمبود مخاطب سينما با توجيه تماشاي فيلم در خانهها مسالهيي كماهميت جلوه داده ميشود.
سعيد رجبيفروتن، مديركل همكاريهاي سمعي و بصري شبكه نمايش خانگي و جواد شمقدري معاون امور سينمايي در هفته گذشته طي صحبتهايي جداگانه به عرضه فيلمها و مجموعهها در شبكه نمايش خانگي اشاره داشته و با اميدواركننده دانستن روند عرضه آثار و استقبال مخاطبان، شرايط عمومي سينما را خوب ارزيابي كردهاند و همه اينها در وضعيتي است كه سال 1391 بارها و بارها از سوي كارشناسان به سالي كمرونق براي سينما تعبير شده و در تابستان جاري وضعيت اكران عمومي و فروش فيلمها حتي بيش از آنچه تصور ميشد، نااميدكننده است.
آمار بالاي فيلمهاي سوپرماركتي
پيش از آنكه قاچاق فيلمهاي سينمايي در بهار سال 1386 به بحراني جدي براي سينماي ايران تبديل شود و همزمان با اكران آثار، نسخههاي آن در كنار خيابانها به فروش برسد، قيمت فيلمهايي كه به صورت قانوني در شبكه نمايش خانگي ارائه ميشد، حدود 3000 تومان بود كه در آن مقطع از سوي برخي اين رقم بالا تلقي ميشد. اينها در مقطعي بود كه بليت سالنهاي سينما بين 1500 تا 2000 تومان به فروش ميرفت.
در مقطع اوجگيري قاچاق فيلمها، يكي از دلايل گرايش افراد به خريداري فيلمهاي قاچاق قيمت پايينتر آنها نسبت به نسخههاي قانوني بود. سيديهاي هزار توماني كنار خيابان بيش از فيلمهاي قانوني كه فقط در مركز پخشهاي مشخص به فروش ميرسيدند، مورد استقبال قرار ميگرفت و اين روز به روز بازار قاچاق را قدرتمندتر از قبل ميكرد و همه اينها موجب افزايش نگراني ميان سينماگران بود. تا اينكه كاهش قيمت فيلمهايي كه به صورت رسمي در شبكه نمايش خانگي ارائه ميشدند، به عنوان يكي از راهكارها اجرايي شد و قيمت سيديهاي قانوني به 1500 تومان رسيد. اين اقدام در كنار مقابله جدي پليس و ستاد مبارزه با قاچاق فيلم مقطعي توانست به صورت جدي اين معضل را از سينماي ايران دور كند و وضعيت بهبود پيدا كند، اما مشكل از جاي ديگري سر باز كرد.
قيمت بليت سينما سال به سال افزايش يافت و در سال جاري در تهران به ميانگين 4500 تومان رسيد و در اين وضعيت قيمت ديويديهاي فيلمهاي داراي مجوز كه حالا همه سوپرماركتها و فروشگاهها محل عرضه آنها شده به 2500 تومان رسيده و شبكه نمايش خانگي را به جاي حامي به رقيبي براي سينما تبديل كرده است كه اين خود ريشه در نوع مديريت سينما و به وجود نياوردن هماهنگي ميان اين دو بخش دارد. فاصله كوتاه ميان اكران و عرضه فيلم در شبكه نمايش خانگي و قيمت بسيار پايين آن نسبت به قيمت بليت سينما انگيزه مخاطبان را براي حضور در سينما و تماشاي فيلمها روي پرده نقرهيي پايين ميآورد. هرچند از نگاه مديران دولتي سينماي ايران، مخاطب، مخاطب است و فرقي نميكند در سينما فيلمها را ببيند يا در خانه خود.
از مجموعههاي كمدي تا مستندهاي وحشت در شبكه نمايش خانگي
زماني كه توليد فيلمهاي كمدي با كيفيت نازل براي عرضه در شبكه نمايش خانگي رواج يافته بود، انتقادهاي بسياري از سوي اهالي سينما و مطبوعات مطرح شد. موضوع مورد انتقاد اين بود كه كيفيت پايين اين فيلمها و دسترسي ساده به آنها موجب ميشود نگاهي سطح پايين نسبت به سينماي ايران به وجود آيد و اين به سود سينما نيست و مخاطبان بيش از پيش از آن دور ميشوند. با وجود اين انتقادها، وضعيت توليد فيلمها در شبكه نمايش خانگي چندان تغيير نكرد، فقط مجموعههايي تازه و مستندهايي نيز وارد اين شبكه شدند و به صورت گسترده عرضه شدند تا آن فيلمها در سايه قرار بگيرند.
مديريت دولتي سينما كه بخش مربوط به شبكه نمايش خانگي نيز تحت نظارت آن اداره ميشود، به نظر، از وضعيت شبكه نمايش خانگي راضي است. سعيد رجبيفروتن، مديركل همكاريهاي سمعي و بصري و نمايش خانگي، در صحبتهاي اخير خود از ميزان فروش و عرضه فيلمها در شبكه نمايش خانگي اعلام رضايت و شگفتي كرده است. او در اين زمينه گفت: «هفتهيي كه در آن به سر ميبريم (هفته آخر تيرماه) از حيث تنوع و تعداد برنامه عرضهشده در شبكه، هفتهيي استثنايي به شمار ميرود. توزيع فيلمهاي سينمايي فرود در غربت، بدرود بغداد، مامان بهروز منو زد و قسمت تازهيي از سريال قهوه تلخ سبب غافلگيري بسياري از مخاطبان و كارشناسان رسانه شد. همچنين در ابتداي اين هفته قسمت دوم از مجموعه مستند هواي تازه با توزيع سه مستند ديدني با نامهاي سلاطين خيابانها، من انرژي هستهيي نيستم و تاراز به علاقهمندان سينماي مستند ارائه شد. علاقهمندان فيلمهاي ويدئويي شبكه نيز در اين هفته بينصيب نماندند و يه دروغ كوچولو را براي ساعات فراغت خود تهيه كردند.» او ادامه داد: «در هفته جاري (هفته آخر تيرماه) اوج عرضه عناوين خارجي را بايد در عرضه سريال هشت قسمتي نقطه مرگ دانست؛ سريالي كه مخاطب را براي تماشاي قسمتهاي بعدي خود منتظر نميگذارد و در اقداماتي ابتكاري، هشت قسمت آن يكجا به بازار عرضه شده است. تمام اين اتفاقات در شرايطي رخ داد كه در هفته قبل نيز شگفتيهاي تازهيي در شبكه رقم خورد. مستند پهلوان با تيراژي بالغ بر يكصد هزار نسخه در استانهاي تهران و البرز با استقبال خيرهكننده مردم روبهرو شد. سينماي مستند ايران توزيع عنواني را با چنين شمارگاني كمتر به ياد دارد.» او از فروش «شام ايراني» هم ابراز رضايت كرد و گفت: «همچنين خبرها حكايت از فروش تمام نسخ توزيعشده قسمت اول شام ايراني در بازار دارد و شركت پخش در تدارك ساز و كار متفاوتي براي توزيع قسمت دوم برنامه است. در وسط هفته نيز براي نخستينبار شاهد آيين ويژهيي براي نمايش خصوصي فيلم ويدئويي خيابان يكطرفه بوديم. فيلمي كه به دليل جذابيتهاي قصهيي با تيراژ بالايي در شبكه توزيع خواهد شد و پيشاپيش برنامهريزي براي نمايش آن در چند ايالت امريكا به انجام رسيده است.»
مخاطب در سينما و مخاطب در خانه
جواد شمقدري بارها در صحبتهاي مختلف خود به اين موضوع اشاره داشته كه از منظر او تفاوت زيادي بين مخاطب سينما و مخاطبان شبكه نمايش خانگي وجود ندارد؛ يعني از ديدگاه او مخاطبي كه در خانه خود فيلم سينمايي ميبيند جزو مخاطبان سينماي ايران به حساب ميآيد؛ در صورتي كه به وضوح تفاوت عمدهيي ميان تماشاي فيلم در خانه و ديدن آن در سينما وجود دارد كه حداقل نمود آن را در فروش بليت و دخل و خرج سينما مشاهده كرد. شمقدري اخيرا در نخستين همايش بينالمللي بينرشتهيي هنر، زبان و تكنولوژي در مشهد، درباره مخاطبان سينما گفت: «فناوريهاي جديد شرايط را تغيير داده است برخي معتقدند سالنهاي سينما امروز مخاطب خود را از دست داده اما بايد يادآور شد فناوريهاي جديد باعث شده به عنوان مثال شبكه نمايش خانگي رشد يابد كه مخاطب از 40 ميليون به ??? ميليون نفر ارتقا پيدا كند. اين تغيير مخاطب ناشي از فرآيند تكنولوژيك است. پس درمييابيم سينماي ايران مخاطب خود را از دست نداده است بلكه فرآيند عرضه آن تغيير كرده هرچند تمام تلاش اين مديريت اين است كه سالنهاي سينما نيز مخاطب خود را پيدا كند.»
او همچنين چندي پيش نيز در جريان برگزاري جشنواره فيلمهاي ويدئويي اظهار داشته بود: «تعداد مخاطبان بخش نمايش خانگي در ايران 30 برابر اكران در سينماست. سال گذشته حدود هزار عنوان فيلم براي پخش در شبكه نمايش خانگي ارائه شد كه اگر فيلمسازان ايراني توليداتشان را براي اين بخش افزايش دهند، كمتر از توليدات خارجي استفاده خواهد شد. در سال گذشته حدود 200 فيلم ويژه نمايش در شبكه خانگي توليد شد. سال گذشته حدود 90 فيلم سينمايي نيز در كشور توليد شد كه به مرور اين فيلمها وارد شبكه نمايش خانگي ميشود. متاسفانه در طول سالهاي گذشته به عرضه فيلم در بخش نمايش خانگي توجه جدي نميشد و با وجود مخاطبان انبوه و خوبي كه اين بخش دارد شاهد بوديم كه كارهايي هم كه توليد ميشد و نمايش داده ميشد چندان مناسب نبود.»
فيلمهاي ويدئويي روي پرده
به نظر ميرسد گرفتن مخاطبان از سينماها و جمع كردن آنان در خانهها براي تماشاي محصولات شبكه نمايش خانگي براي فعالان اين عرصه كفايت نميكند و آنان برنامهيي جدي براي توليد فيلمهاي ويدئويي و گاه اكران آنها دارند. در يكي، دو سال گذشته فيلمهاي «فرود در غربت» و «استخوانهاي بابام» به نمايش عمومي درآمدند كه هر دو داراي پروانه ويدئويي بودند، مستند «آسمان آبي» نيز با مجوز فيلم سينمايي ساخته نشده بود كه به اكران عمومي درآمد. به طور كلي آييننامه شوراي صنفي نمايش اينچنين تنظيم شده كه در نيمه نخست سال فيلمهاي ويدئويي امكان اكران عمومي به دست نميآورند و زمان نمايش آنها بايد به نيمه دوم سال موكول شود. با اين وجود شرايط نامناسب اكران فيلمهاي سينمايي و نبود برنامهريزي براي رونق گرفتن سينما و جذب تماشاگران از يك سو و اتفاقا برنامهريزيهاي هدفمند براي نشاندن مخاطبان در خانه و ديدن فيلمهاي عرضهشده در شبكه نمايش خانگي موجب شده حتي در تابستان سال 1391 سينماها دوران بسيار كمرونقي را سپري كنند. اين كمرونقي در شرايطي است كه فيلمهايي چون «كلاه قرمزي و بچه ننه» و «تو و من» از اكران در ماه رمضان انصراف دادهاند و همين سبب ميشود اميدي كه براي رونق گرفتن سالنها بعد از نمايش «كلاهقرمزي… » شكل گرفته بود فعلا نااميد شود. در اين ميان مديران سينمايي برنامهيي جدي براي توليد فيلمهاي ويدئويي دارند، به گونهيي كه با چهار، پنج دفتر توليد براي ساخت هفت، هشت فيلم ويدئويي صحبت شده تا در مجموع حدود 30 تا 35 فيلم به يكباره در نيمه دوم سال به مجموع توليدات سال جاري اضافه شود تا هرگونه اظهارنظر درباره وضعيت بد توليد و ركود با رو كردن پرونده توليد اين فيلمها ادعاهايي نادرست به نظر برسد. اين روزها سوپرماركتها و توليدكنندگان فيلمها و مجموعهها در شبكه نمايش خانگي رگ خواب مخاطب را در دست دارند و چنين است كه سالنهاي سينما بيش از پيش به حاشيه رانده شده و مديران به جاي مديريت سينما بيشتر بر تلويزيونهاي خانگي افراد مديريت ميكنند. كد 543
