نوستالژي نوار كوچك و نوار بزرگ

سال 72 كه عملاً ويديو آزاد و مباح اعلام شد، شايد بسياري از مردم نمي دانستند؛ نوار ويديويي را كه در دست دارند، پيش از اين به عنوان نوار بزرگ يا "وي اچ اس" از آن ياد مي شد و همتاي كوچك آن يعني نوار كوچك براي اهل فن نام "بتاماكس" را بر خود داشت.

تا قبل از آن تاريخ كم نبودند كساني كه با حمل و نقل يا خريد و فروش نوار ويديو انگ مجرمیت را پذيرا مي شدند و براي شخص قاضي نيز كوچكي يا بزرگي نوار مهم نبود.

وقتي اولين محموله رسمي "موسسه رسانه هاي تصويري" بر پيشخوان و قفسه "فروشگاه هاي عرضه محصولات فرهنگي" جاخوش كرد، مردماني كه دل از دستگاه پخش نوار كوچك نكنده بودند، ناگزير سراغ از پليرهاي نوار بزرگ را گرفتند و بدین ترتیب سيستم هاي پخش خانگي به تدريج ارتقا يافته و تبديل به احسن شدند.

هر چند وداع با نوار هاي كوچك بتاماكس به يكباره صورت گرفت، ولي با جايگزيني لوح فشرده "وي سي دي" و "دي وي دي" نوار "وي اچ اس" به يكباره به اغما نرفت و تا توانست پايداري از خود نشان داد.

ساخت و عرضه انبوه پليرهاي هاي موسوم به "كمبو" يا "مولتي پلير" در ابتداي دهه هشتاد شمسي امكاني را فراهم ساخت تا كاربران همزمان بتوانند با داشتن يك دستگاه پخش، نسخه مغناطيسي يا ديسك فشرده نوري يك فيلم را تماشا كنند.

امروزه شايد كمتر خانه اي باشد كه در آن نوار "وي اچ اس" وجود داشته باشد. با اين حال بسياري از جمله نگارنده سري "تن تن" محصول موسسه قرن 21 را استثنائا" نگهداري مي كنند و خاطرات دهه هاي هفتاد تا نيمه هشتاد را زنده نگه مي دارند.

بد نيست بدانيد؛ "شركت صنعتي شيما" نخستين واحد صنعتي كشور بود كه ماشين آلات تكثير و توليد صنعتي نوار "وي اچ اس" را به كشور وارد كرد و در اواسط دهه هشتاد خطوط تكثير "وي سي دي" و سپس "دي وي دي" را بلافاصله جايگزين آن ساخت. "شيما" و پس از آن شركت هاي "دنا" و "طاها" تنها واحدهاي صنعتي بودند كه سالها به كار تامين و تكثير انبوه نوار مغناطیسی – خام و پر شده – صدا و فيلم مشغول بودند.

به موازات خدمات صنعتي شرك هاي فوق؛ موسساتي همچون "رسانه هاي تصويري" و "قرن 21" بصورت جداگانه اي با استقرار و تجهيز واحد تكثير، شيوه غير صنعتي را براي تكثير فيلم در پيش گرفتند و با تهيه نوار خام از واحدهاي صنعتي، كار تكثير را راساً انجام مي دادند.

روزي اگر گذرتان به "موزه سينماي ايران" در باغ فردوس تهران افتاد مي توانيد، اتاقكي را ببينيد كه ديوارهاي آن بصورت هنرمندانه اي از دستگاه هاي پخش و تكثير"وي اچ اسي" كه دو "موسسه قرن 21 "و "رسانه هاي تصويري" به موزه هديه كرده اند، ساخته شده است.!

تغييرات فن آوري تحول چنداني را در خدمات رساني بعضي از "فروشگاه هاي عرضه محصولات فرهنگي" پديد نياورد. در عصر نوارهاي مغناطيسي ويديو كلوپ ها با تكثير نسخه مادر بر روي نوار خام، فيلمي با افت كيفيت تصويري به دست مشتري مي دادند و در زمانه استيلاي لوح فشرده، عارضه افت كيفيت اگر فيلم با فرمت پيشرفته اي تكثير شده باشد، كمتر مشهود است.

این روزها همه خريداران و مشتريان كمپاني هاي توليد كننده تلويزيون هاي "ال اي دي" و " ال سي دي "كه پليرهاي پخش "بلو- ري" را به عنوان هديه و بصورت رايگان به خانه هايشان مي برند، خيالشان راحت است كه سيستم هاي موجود قادر به خواندن و نمايش فرمت هاي "وي سي دي" و "دي وي دي" هستند و نيازي به تغيير فرمت موجودي آرشيوشان ندارند و قصه حذف "وي اچ اس" براي آنها تكرار نخواهد شد.

در این سالها مشاهده طرح های جذاب و متنوع در بسته بندی فیلم های ویدیویی شاید امری عادی به نظر رسد و تنوع آن با الگوگیری از نمونه های خارجی سطح توقع ما را بالا برده باشد. در سال هایی که "وی اچ اس" یگانه فرمت عرضه فیلم بود، بازار چنین خلاقیت هایی را شاهد نبود. "موسسه رسانه های تصویری" در تمام دوره ای که یکه تاز میدان بود، تقریباً فیلم هایش را با کاور و رنگ یکسانی به بازار می فرستاد و مشتری تا نام فیلم را در عطف نوار نمی خواند، متوجه نمی شد که با فیلم تازه ای روبرو ست.

با ورود موسسات خصوصی از جمله "سوره" و "هنر هشتم"، گرافیک تازه ای در طرح روی جلد نوارها گرافیک متفاوت و تازه ای رخ نمود. بعضی از موسسات شماره محصول را در قسمت عطف نوار درج کرده و البته لوگوی موسسه را هم مورد تاکید قرار می دادند.

…در باره این فصل سپری شده، گفته های زیادی وجود دارد که بخشی از آن را از زبان شما  خواننده گرامی باید خواند و شنید. حرفی برای گفتن دارید؟