فیلم سازی فوتبالی نیکی کریمی

محمد قمي- کیهان 20 آبان
قضيه از چه قرار است؟ ظاهرا مسئله عادي و ساده اي است. يك كارگردان سينما تصميم گرفته با حمايت فدراسيون فوتبال يك مجموعه فوتبالي بسازد. اما وقتي عناوين كنار مي رود و مصاديق رخ مي نمايد قضيه شكل ديگري به خود مي گيرد. حالا اين طور طرح مسئله مي كنيم كه: «نيكي كريمي» در مقام «كارگردان» براي «فدراسيون فوتبال» بناست «فيلم فوتبالي» بسازد!
دقيقا! شايد خبرهاي روزهاي اخير به گوش شما هم رسيده باشد كه فدراسيون فوتبال تصميم به حمايت از نيكي كريمي در مقام سازنده يك مجموعه فيلم در حوزه فوتبال گرفته است. شنيدن اين خبر در ذهن هر مخاطبي چند نكته در اين باره پديد مي آورد و سؤالاتي مطرح مي كند كه يافتن پاسخ قانع كننده براي آنها سخت است. چرا؟
اول بگذاريد اين موضوع را روشن كنيم كه اين سؤالات بي پاسخ پيرامون چند موضوع مي چرخد:
«كارگرداني فيلم»، «فوتبال»، «فدراسيون فوتبال» و بالاخره «نيكي كريمي».
اولين چيزي كه به ذهن خطور مي كند اين است كه آيا اساسا كسي همچون نيكي كريمي در مقام «كارگردان» فيلم- حالا هر فيلمي- قابليت و ظرفيت لازم و كافي را دارد و آيا اين انتخاب، قابل دفاع است؟
به نظر مي رسد نگاهي به كارنامه كارگرداني نيكي كريمي خود، گوياي روشن و شفاف پاسخ اين سؤال هست.
نيكي كريمي با سه فيلم «يك شب»، «چند روز بعد» و «سوت پايان» به خوبي و عرياني نشان داد كه كارگردان قابلي نيست و بهتر است هم و غم خود را در همان عرصه بازيگري صرف كند و به حيطه اي كه در آن تخصص و استعدادي ندارد ورود پيدا نكند كه تنها به بردن عرض خود و زحمت ديگران مي انجامد!
چون در كارنامه خود سه فيلم بد ساخت و بدريتم و بي جذابيت و خسته كننده و به شدت ضعيف كه تنها به درد مجازات كردن مخاطبان مي خورد را ثبت كرده است!
البته ما در اينجا در مقام نقد فيلم هاي ايشان نيستيم ولي به مناسبت بحث بد نيست تحليل كوتاهي از فيلمسازي ايشان در مقام كارگرداني داشته باشيم و به انتخاب فدراسيون فوتبال از اين زاويه بنگريم و ميزان دقت و حساسيت و استاندارد اين انتخاب را محك بزنيم.
مثلا «سوت پايان» فيلمي است كه بيش و پيش از آنكه روايتگر يك داستان «اجتماعي» باشد مانور تبليغاتي چهره بازيگر- كارگردان خود است، آن هم به شيوه اي رو و گل درشت و دافعه برانگيز. براستي اين حجم از كلوزآپ خانم نيكي كريمي در يك فيلم با ادعاي قصه و رويكرد اجتماعي چه معنايي مي تواند داشته باشد؟
بايد قبول كنيم كه در پس يك ظاهر فريبنده و مبتدئانه و متظاهر، با يك فيلم شبه روشنفكري لغزان و مردد روبروييم كه حتي نتوانسته از پس انتخاب سبك تقليديش برآيد! فيلم توريستي! اين شايد بهترين تعبير باشد براي چنين فيلمي با آن همه ادعا و اين همه ادا و اطوار رياكارانه.
فيلمي كه نه از منظر يك مصلح و يا حتي يك شهروند دغدغه مند يا عادي، بلكه از نگاه يك آدم توريست، با بي دردي هر چه تمام تر روايت مي شود و معلوم است كه نتيجه چنين نگاه و رويكرد و رهيافتي هم مي شود كلوزآپ هايي ممتد و طولاني و مستمر و هردمبيل خانم كريمي، بي هيچ ربط و نسبتي با فيلم و ادعاهاي اجتماعي اش.
چه در فيلم «يك شب» و چه در فيلم «چند روز بعد» ما با آثاري روبه رو هستيم كه از فضاي عمومي سينماي ايران به دور هستند و سينماي به اصطلاح هنري و تا حدي هم شبه روشنفكري را تداعي مي كنند. با ذكر اين نكته كه در هر دو اثر، ساختار بصري و كيفيت روايي ابدا قابل دفاع نيست و از انسجام لازم برخوردار نمي باشد، حال اينكه چنين سابقه و عقبه اي چه ربطي دارد به فوتبال، آن هم از منظر يك زن بازيگر و كارگردان با ويژگي هاي نيكي كريمي، سؤالي است كه فدراسيون فوتبال بايد جوابگو باشد!
در آن دو فيلم- يك شب و چند روز بعد- با موقعيت خاص زنانه اي روبه رو هستيم كه بيشتر به پردازش تصويري گنگ و الكني از تراوشات ذهني كارگردان مي پردازد. در هر دو فيلم تا آنجا كه ممكن بوده از قصه گويي و روايت داستاني دوري شده تا فضاي فيلم به تصاوير ذهني كارگردان و فضاسازي فكري وي نزديك شود و اين دقيقا تبديل به پاشنه آشيل فيلم هاي قبلي كريمي شده است.
امتداد همين روند را مي توان در فيلم «سوت پايان» هم دنبال كرد؛ فيلمي درباره شخصيت هايي به نام «سحر و سامان» به عنوان زوج مستندسازي كه با قبول پروژه هاي فيلم سازي و توليد آنها زندگيشان را مي گذرانند كه پخش يكي از فيلم هاي آنها به مشكل برمي خورد و سحر مجبور مي شود براي فيلمبرداري يك بار ديگر به دنبال سوژه شان كه يك دختر جوان است، برود كه اين دفعه با وضعيت تازه اي مواجه مي شود. فيلم در يكي از مضامين اصلي خود به شكلي خاص و شايد بتوان گفت تا حدي مغرضانه به موضوع حكم قصاص مي پردازد و آن را از منظري شبه فمنيستي و چالش برانگيز بازتاب مي دهد.
از سوي ديگر مضمون و محتواي جهت دار فمينيستي كه رويكردي مشتبه و مشكوك را در مقابل احكام دين مبين اسلام و در اينجا به طور خاص، حكم قصاص دنبال مي كند و چهره مشوهي كه از افراد متدين به نمايش مي گذارد به عنوان يكي از عناصر اصلي در محتواي فكري سازنده نمايان مي شود و نماد و نمود آن را در طول فيلم و به اشكال مختلف شاهد هستيم.
همان طور كه گفتيم اين اشاره مختصر و فشرده صرفا از جهت تحليل عنصر و سابقه فيلم سازي كريمي و از دريچه انتخابش توسط فدراسيون براي اين پروژه بود. اما نكته دوم اين بود كه چرا «فوتبال»؟ چرا «فدراسيون»؟ و چرا «نيكي كريمي»؟ پاسخ همه اين سؤالات در عين ابهام و ترديد و شك برانگيز بودن، البته قابل حدس زدن است!
ترديد و ابهام از اين جهت كه هيچ چيزش به هيچ چيزش نمي خورد. دادن يك پروژه «ورزشي» به يك «زن» شبه كارگردان «ضعيف» و كارنابلد و البته اضافه شدن بودجه «بيت المال» به اين خاصه خرجي هاي بي جا! به اندازه كافي سؤال برانگيز و عجيب نيست؟!
اما يك نكته «فرهنگي» ديگر كه شايد كمتر منتقدي در هيئت يك مسلمان، جرات طرح كردنش در اين روزگار را داشته باشد:
چه اصراري هست كه يك زن نامحرم- بالاخره مسلمانيم ديگر؛ نيستيم؟!- با عده اي جوان نامحرم كه در غالب لحظات هم با پوشش شورت ورزشي و گاه در موقعيت هاي رفتاري و كلامي غيرمعمول و غيرقابل دفاع از نظر اخلاقي و عرفي شئونات اسلامي هستند، محشور باشد و دم خور؟!- حالا به هر بهانه اي- آقايان فدراسيون فوتبال و مسئولان ذي ربط پاسخي براي اين همه سؤال و ايرادهاي جدي و اشكالات اساسي دارند؟
حرف هاي نيكي كريمي و مسئولان فدراسيون اما در جاي خود سؤال برانگيزتر و ابهام زاترند.
بدون شرح مي آوريم شان و قضاوت را به خودتان وامي گذاريم:
¤ ملامحمد، رئيس كميته فرهنگي: اين فيلم «نقطه عطفي در تلفيق هنر و ورزش» است (فيلمي كه هنوز ساخته و ديده نشده!) و فكر مي كنم مي تواند موفق باشد(!) در اين زمينه طرح هاي زيادي به فدراسيون فوتبال مي رسد، اما زماني كه بحث فيلم نامه نيكي كريمي پيش آمد با توجه به همه جوانب و پيشينه اين بازيگر و «كارگردان موفق»(؟!) فدراسيون موافقت كرد تا اين فيلم را نيكي كريمي بسازد. ما سعي مي كنيم مجموعه «فاخر»ي(؟!) را ارائه كنيم. اميدواريم فضاي تازه در فوتبال ايران به وجود بيايد و فيلمي متفاوت عرضه شود. اين فيلم زيبايي هاي فوتبال را عرضه مي كند و دوست داريم تا قشر نخبه فوتبال كشور در اين فيلم حضوري پررنگ داشته باشند.
¤ نيكي كريمي: بايد بگويم اين فيلم با سرمايه شخصي و تحت نظارت و حمايت فدراسيون فوتبال ساخته مي شود.
¤ فيلم من درباره حاشيه ها نيست و مي خواهد زيبايي هاي فوتبال را به نمايش بگذارد.
¤ فدراسيون فوتبال راه ورود ما به ورزشگاه ها را تسهيل كرده تا براي فيلمبرداري مشكلي نداشته باشيم.
در نهايت بايد گفت اين پروژه و ساخت چنين فيلمي با آن عقبه و اين مختصات و شرايط،آيا تنها نشانه روشني است بر وجود يك بلبشو و نابجايي هم در سينما و هم در ورزش ما! نيست؟ کد 728