در باره مستند پرتره «موج باش» ساخته محمدمهدی جعفری
بعد از نمایش خصوصی فیلم مستند «موجباش» ساخته محمدمهدی جعفری در تاریخ ششم مهر ماه، اکران آنلاین و رایگان فیلم اخیرا در پلتفرم فیلیمو آغاز شده است. در این یادداشت ابتکارات فرهنگی و هنری جعفری و نیز ویژگیهای مستند خودنوشت به اختصار تبیین شده است.آقای مدیرعامل و قهرمان ملی کاراته محمد مهدی جعفری را با موسسه فرهنگی و هنری قرن ۲۱ به یاد میآورم. پس ناگزیرم قبل از اینکه به مستند «موج باش» بپردازم از جایگاه استثنایی موسسه قرن ۲۱ در احیای هنر دوبلاژ و همچنین معرفی آثار برجسته سینمای غرب و شرق عالم سخنی بگویم.
تا قبل از ورود موسسات ویدیو رسانه خصوصی به تامین و توزیع محصولات سینمایی در شبکه ویدیویی کشور، فیلم و سریالهای خارجی انحصارا از طریق سه شبکه تلویزیونی و تنها موسسه دولتی رسانههای تصویری پخش و منتشر میشد. آثاری که با سلیقه و پسند مدیران دولتی و در چارچوب تنگ و محدود ضوابط رسمی بود. موسسه قرن ۲۱در اوایل دهه هشتاد با هدف تنوع بخشیدن به سبد فیلمهای خارجی و انتخاب آثار ارزشمند و مخاطب پسند کار خود را در قالب تکثیر و توزیع نسخه VHS آغاز کرد. مدیر موسسه به دلیل علاقه وافر به هنر دوبله و صدای گویندگان حرفهای، با تأسیس استودیوی دوبله، جمع زیادی از دوبلورهای کاربلد را دعوت به کار کرد. در بین این گویندگان کسانی بودند که هفتهها منتظر میماندند تا از واحد دوبلاژ تلویزیون یا موسسه رسانههای تصویری با آنها تماس گرفته شود و راهی استودیوی دوبلاژ شوند. تعدادی از این گویندگان شوربختانه در لیست سیاه تلویزیون قرار داشتند و یا به دلیل ممنوعیت نمایش فیلم خارجی در سینماها، تن به مهاجرت دادند و کشور را ترک کردند.موسسه قرن ۲۱ توانست با ابتکار عمل گویندگانی را از پیله انزوا و افسردگی بیرون آورد و صدای آشنا و صمیمی آنها را بر محمل آثار خارجی به زیبایی بنشاند. دعوت از چنگیز جلیلوند اوج سیاست ایجابی و حمایتی موسسه قرن ۲۱ برای میداندادن به دوبلورهای محبوب پیش از انقلاب بود.
گزافه نیست اگر ادعا کنم در غیاب نمایش فیلمهای خارجی در سینماها که توافق نانوشته مدیران دولتی سینما و جمعی از تهیهکنندگان بود، شبکه ویدیویی تا حد زیادی خلأ ناشی از نبود فیلمهای روز سینمای جهان را برطرف کرد. محمدمهدی جعفری برای آنکه ناشر انحصاری عناوین خارجی در داخل باشد و ضمنا اعتماد صاحبان حقوق(رایت) فیلمهای خارجی را در منطقه به خود جلب کند، بجای خرید فیلم از سبد موسسه دولتی رسانههای تصویری، راسا به سراغ کمپانیهای هندی، هنگکنگی و دفاتر دارنده امتیاز و حقوق فیلمهای خارجی در امارات و لبنان رفت. جعفری فراتر از بازارهای منطقه، ۱۷ بار به جشنواره و بازار فیلم کن در فرانسه رفت تا در رفتاری متمدنانه مستقیما با فروشندگان فیلمهای خارجی در ژانرهای مختلف سینمایی وارد مذاکره و معامله شود. فراموش نکنیم ایران عضو کنوانسیون جهانی برن (کپیرایت) نیست و موسسات خصوصی همانند ناشران الزامی به خرید حق نشر و توزیع ندارند. دیری نگذشت که کیفیت محتوایی و نحوه توزیع مویرگی نسخه ویدیویی آثار روز سینمای جهان، موسسه قرن ۲۱ را به برندی معتبر در کشور تبدیل کرد. دریافت چندین لوح تقدیر و معرفی موسسه به عنوان بهترین موسسه ویدیویی در یک دهه( هشتاد)، سبب شد تا قرن ۲۱ در سکوی نخست موسسات ویدیو رسانه موجود قرارگیرد.
خلاصه کنم، تامین و توزیع ۲۰۰۰ عنوان فیلم ایرانی و خارجی حاصل کارنامه ۱۷ ساله قرن ۲۱ تا قبل از آغاز به کار موسسات ویدیوی درخواستی و برخط (vod) بود. نقطه عطف فعالیتهای موسسه همانا دوبله مجدد آثار کلاسیک سینمای آمریکا از دهه چهل تا هفتاد بود. انتشار نسخه DVD با کیفیت فیلمهای تاریخ سینما این انگیزه را در مدیر موسسه ایجاد کرد تا صدای پیشکسوتان دوبله ایران را این بار با بهترین دستگاههای صدابرداری و نرمافزارهای ویرایش و تقویت صدا ضبط کند و آلبومی نفیس و ماندگار از بهترینهای سینمای جهان به بازار ویدیویی ایران کند.
به همین مختصر اکتفا کنم و ویژگیهای مستند «موج باش» را توصیف کنم. مستند خودنوشت سازنده پرتره« موجباش» فردی است که همزمان ابژه و سوژه فیلم است. سادهتر بگویم محمدمهدی جعفری مستندی در باره خودش ساخته است. تولید مستند اتوبیوگرافی documentary autobiographycal در ایران سابقه زیادی ندارد. در سینمای جهان مستندهای خودنوشت زیادی ساخته شده است که البته با مستند « موجباش» در کلیات متفاوت است. مستندهای خودنوشت بیشتر در ورزشهای اکستریم و یا پرمخاطره رواج دارد. مثال بزنم:مستند مرد گریزلی girzzly man ساخته ورنر هرتزوگ فیلمساز آلمانی در واقع تدوین و کارگردانی استودیویی دهها ساعت راشهایی است که یک مرد در آلاسکا و طی سالها زندگی با خرسهای قطبی از آنها تصویربرداری کرده است. او در محیطی خطرناک، همزمان بازیگر و فیلمبردار بود.در نمونه دیگری «جیمیچین» صعودش به قله مِرو Meru را با دوربین ثبت کرد و به دلیل آشنایی با قواعد فیلمسازی خودش آن را کارگردانی کرد. در نمونه جالب دیگری با نام cameraperson، کریستین جانسون فیلمهایی را که بمدت ربع قرن به عنوان فیلمبردار برای دیگران از صحنههای پرریسک و خطرناک گرفته بود، تدوین خلاقه کرد تا از منظر شخصی، ترسها و تردیدهای قهرمانان را به بیننده القا کند.در فیلمهایی از این دست همانطور که گفته شد مرز و تمایز بین سوژه و ابژه در هم میشکند و مثل سایر فیلم ناظر بیرونی وجود ندارد. در مستندهای خودنوشت، در اوج تنهایی قهرمان دوربین در دست ورزشکار، شاهدی بر لحظات خاص از تجربه زیسته آدمی است که کسی غیر از ورزشکار آن را تجربه نکرده است. لطفاً نام این تجربه را خودشیفتگی نگذارید. مستندهای خودنوشت ثبت تواناییهای آدمی در رسیدن به ساحتهایی است که تماشاگر مثل سوژه به شهود و درک بیواسطهای از واقعیت و تجربهزیسته برسد. بی خود نیست که این گونه مستند را تلاشی انسانشناسانه نیز میدانند.پس در یک جمعبندی دوربین به لحاظ پدیدارشناسانه در امتداد بدن و حواس ورزشکار قرار میگیرد و فیلمساز و قهرمان در یک کالبد قرار میگیرند.در مستند «موج باش» محمدمهدی جعفری در ۳ پرش و سقوط آزاد jumping با نصب دوربین بر دست خود، تا حدی به مرز مستند خودنگار نزدیک میشود تا برگی بر این گونه مستند در ایران بیفزاید.پیش از این در مستند جنگی «گلولهباران» به کارگردانی مرتضی پایهشناس و حسین مومن (۱۴۰۱) شکل و شمایل یک مستند خودنوشت آشکار شده بود. در خلاصه فیلم آمده است: «دو فیلمبردار دوربین به دست گرفتهاند و پشت ستون مدافعان حرم در سوریه راه افتادهاند که صحنهای شکار کنند و قاب دوربینشان را به حوادثی که برای ایشان رخ میدهد بسپرند، در مخیلهشان هم نمیگنجیده که خودشان سوژهی مستندی باشند که نماهای معرّف آن را ضبط میکنند. آن دو که در دید اول چندان هم حرفهای به نظر نمیرسند در طول نصف روزی که کل مدت اتفاق است، متعهدانه دوربین را خاموش نمیکنند و از آنچه بر خودشان و محیط اطراف میگذرد تصویر میگیرند.»(خبرگزاری پانا)مستند حدوداً ۵۵ دقیقهای «موج باش»در بیشتر لحظات راوی زندگینامه جعفری با صدا و روایت خود اوست. کارگردان نقاط عطف زندگی خویش را از بدو تولد تا ۶۰ سالگی مرور میکند. فعالیتهای ورزشی جعفری به عنوان یک قهرمان پیشکسوت و تلاشهای فرهنگی او در مقام مدیرعامل به مدد آرشیوی غنی، دیدنی و متنوع از کار درآمده است. از جمله صحنههای جذاب و پرتعلیق فیلم پرشهای جعفری و سقوط آزاد او از برج میلاد، یکی از پلهای کارون در استان چهارمحال و بختیاری در داخل و چند کشور خارجی است که ورزشکار به ضرورت فرمال و اپیستمولوژیک (معرفتشناسی)در بعضی از پرشها نماهایی را با دوربینی که در لباسش تعبیه کرده، در تدوین مورد استفاده قرار داده است تا به محدوده مستند اکستریم نزدیک شود.ساختار مستند خطی و کرونولوژیک(تاریخی) است. علاقهمندان میتوانند در هفتههای آینده «موج باش» را در پلتفرم فیلیمو مشاهده کنند.
پ.ن:عنوان این یادداشت برگرفته از سخنان هنرمند گرامی میرطاهری مظلومی در آیین رونمایی از مستند «موجباش» است.



